Her Şey ve Hiçbir Şey » Blog Archive » Resmi Coğrafya

Resmi Coğrafya

Duzene_Uygun_Kafalar_Nasil_Olusturulur

Toplum ve Bilim dergisinin son sayısında H. Neşe Özgen imzalı ilginç bir yazı var: “Coğrafya Ders Kitaplarında Vatanın Sonu Gelmez Kurguları” Özgen yazısında, 1929-2006 yılları arasında yayınlanmış ortaokul ve lise düzeyinde okutulan coğrafya ders kitaplarında vatanın nasıl kurgulandığını inceliyor. Makalede farklı dönemlerde vatan imgesinin coğrafya kitaplarında milliyetçi fikir ve söylemlerden nasıl ve ne biçimde etkilendiği somut örneklerle ortaya konuyor. Daha önce tarihle ilgili benzer bir çok çalışma yapılmıştı, ancak Özgen’in de işaret ettiği gibi, coğrafya alanında bu konuyu ele alan çalışma az.

Bu makaleyi okurken, bir kez daha, ders kitaplarının bir toplumun kültürel gelişiminde ne kadar önemli olduğunu düşündüm. Ders kitapları aracalığıyla “tabula rasa” beyinleri istediğiniz şekilde biçimlendirebilirsiniz. Çünkü öğrenciler bu kitapları eleştirel bir gözle okumaz, okuyamaz. Verileni alır. Kuşkusuz sonrasında, bu öğrenciler büyüyüp birey olarak toplum hayatına katıldıklarında, “resmi” bilgilerini revize edebilirler ancak Türkiye’de böyle bir revizyon faaliyeti (birincisi, okuma-sevmez bir toplum olmamız; ikincisi, eleştirel kaynakların azlığı nedeniyle) sıklıkla gerçekleşmemekte.

Makaleyi bitirdikten sonra, yıllar önce, ilk gençlik yıllarımda okuduğum (bu yıl yeni baskısı yapılan) bir kitap geldi aklıma: Düzene Uygun Kafalar Nasıl Oluşturulur? Kitabın arka kapağındaki şu cümleler bu notun ana fikrini özetliyor:

Okulda insanlar imal edilir. İnsan yapma olayına eğitim denir. Aile çevresi, sinema, televizyon, tiyatro, radyo, gazeteler, kitaplar ve afişler de bir anlamda okuldur. Amacı olmayan hiçbir bilgi yoktur. İnsan yapımında kullanılan bilgiler, yapmak istediğimiz insan türüne uygun olmak zorundadır.

H. Neşe Özgen (2011), “Coğrafya Ders Kitaplarında Vatanın Sonu Gelmez Kurguları”, Toplum ve Bilim, Sayı 121, ss. 48-78.

E. A. Rauter (1999), Düzene Uygun Kafalar Nasıl Oluşturulur?, Çev: Masis Kürkçügil, Bakış Yayınları, İstanbul.

Yorum yaz

İsmiyle Müsemma