Hiç kimseden çekmedi karikatürcülerden çektiği kadar…

Hiçbir şeyden çekmedi dünyada
Nasırdan çektiği kadar

Orhan Veli o çok iyi bilinen şiirinde böyle der. Orhan Veli de hiç kimseden çekmemiştir karikatürcülerden çektiği kadar…

Orhan Veli Kanık, Melih Cevdet Anday ve Oktay Rifat’ın kurduğu Garip şiir akımı kolaylıkla kabul gören, benimsenen bir şiir akımı değildir. Garip şiirinin ortaya çıktığı yıllarda; bir yanda Yahya Kemal, diğer yanda Beş Hececiler vardır; Nazım Hikmet ise sessiz bir ırmak gibi bir başka şiirin izini sürmektedir. Garip tüm bu şiir akımlarından farklı bir şiir yazma iddiasıyla ortaya çıkar ve beklenebileceği gibi tepkilerle karşılaşır.

Bu akıma en sert eleştirileri getirenlerden biri Akbaba mizah dergisinin sahibi ve başyazarı Yusuf Ziya Ortaç’tır. Ortaç şunları yazar1 :

Vezin gitti, kafiye gitti, mana gitti. Türk şiirinin berceste mısraı diye ‘Yazık oldu Süleyman Efendiye’ rezaletini alkışladılar. Sanatın darülacezesiyle tımarhanesi el ele verdi, bir kaç mecmuanın sahifesinde saltanat kurdular. Ey Türk gençliği ! Sizi bu hayasızlığın suratına tükürmeye davet ediyorum.

Yusuf Ziya Ortaç Garip şairleinin peşini bırakmaz; Ortaç 1943 yılında Orhan Seyfi Orhon ile birlikte Dündar Akünal’a Akbaba Yayınları arasında yayımlanmak üzere 20 Yılın Şiirleri ve Şairleri isimli bir şiir seçkisi hazırlatır. Her ne hikmetse, kitapta bütün şairlerin adları doğru yazılır da; Orhan Veli Kanık’ın soyadı “Kanik”, Melih Cevdet Anday’ın soyadı “Adnay” ve Oktay Rifat Horozcu’nun soyadı “Morozcu” yazılır.2

İlginçtir, Garip akımını eleştirrenler yalnızca yazarlar veya eleştirmenler değildir, karikatürcüler de alaycı ve aşağılayıcı bir üslupla çizdikleri karikatürlerle Garip akımını hedef alırlar. Bu konuda örnekler için Said Coşar’ın makalesine bakılabilir.3 Bu makalede yer almayan Zahir Güvemli’nin bir karikatürünü de ben ekleyeyim4; arşivimi karıştırırken birgün kullanırım diyerek bir kenara ayırmıştım.

Sanatta köklü değişimler kolay olmuyor, Garip Şiiri bunun en güzel örneği, ancak burada benim için en ilginç olan nokta şu: Garip akımına en sert eleştirileri getiren karikatürcüler arasında Semih Balcıoğlu ve Turhan Selçuk gibi çizerler de var. Kaderin cilvesine bakın ki, onlar da 1950’li yıllarda kendilerinden önceki karikatür anlayışını yıkarak “yeni” bir karikatür anlayışı yaratmak için savaş verdiler. Dedim ya, herhalde kaderin cilvesi…

  1. Akbaba, 28 Mart 1940.
  2. Hakan Sazyek, Cumhuriyet Dönemi Türk Şiirinde Garip Hareketi, İş Bankası Yayınları, İstanbul, 1996, s. 281.
  3. Said Coşar, “Karikatüristlerin ‘Garip’ Tepkisi”, Turkish Studies, Volume 4 /1-II Winter 2009, ss. 1543-1587. <Link>
  4. Zahir Güvemli, Zahir Güvemli’nin Karikatürleri, Sebat Basımevi, İstanbul, 1940, s. 19.

One Response to “Hiç kimseden çekmedi karikatürcülerden çektiği kadar…”

  1. hayal kahvem Says:

    Selam,
    Öncelikle karikatüre bayıldığımı söylemeliyim:) Daha önce görmemiştim, çok güldüm:))

    Hani birlikte çektirdikleri bir siyah beyaz fotoğrafları vardır. Orhan Veli, Oktay Rifat ve Melih Cevdet Anday’ın… Ölene kadae dost kalmış üç şair. Bir de arkadaşları Şinasi Baray vardır bu fotoğrafta. Bu fotoğraf için Melih Cevdet Anday şöyle demiş:

    “Dört kişi parkta çektirmişiz. Ben, Orhan, Oktay bir de Şinasi – Anlaşılan sonbahar – Kimimiz paltolu, kimimiz ceketli – Yapraksız arkamızdaki ağaçlar – Babası ölmemiş daha Oktay’ın – Ben bıyıksızım – Orhan Süleyman Efendi’yi tanımamış – Ama ben hiç böyle mahzun olmadım – Ölümü hatırlatan ne var bu resimde?- Oysa hayattayız hepimiz”

    Hem çok severim o fotoğraflarını hem de garip bir hüzün duyarım. Her birinin şiirlerini çok severim ama Melih Cevdet Anday’ın Raziye adlı romanının var ya hastasıyım.

    Bir şey daha söylemeliyim. Levent Gönenç, Şenol Bezci ve Levent Cantek’i Garip’çiler gibi gördüğümü
    itiraf etmeliyim:) Üç eski arkadaş. Acaba birlikte fotoğrafları var mı? Ankara’da Kuğulu Park’ta mesela.
    Ankara’da halen Kuğulu Park var mı peki:) Bir banka oturmuşlar… Bir de yanlarında dördüncü kişi olmalı ama… Belki onun adı da Şinasi… Sizin dediğiniz gibi, herhalde kaderin cilvesi…

    Kendim hayal kurdum, kurduğum hayale kendim inanırım şimdi:)

Yorum yaz

İsmiyle Müsemma